Kaka tutma, çocuğun bağırsak hareketini ertelemesi veya dışkılamaktan kaçınmasıdır. Ağrılı ya da zor bir dışkılama deneyimi, tuvalet eğitimi sırasında yaşanan stres, yabancı tuvaletleri kullanmak istememe veya oyunu bölmek istememe gibi nedenlerle başlayabilir.
Dışkı bağırsakta daha uzun süre kaldığında su kaybeder ve sertleşir. Sert dışkı yeniden ağrıya neden olabilir; çocuk ağrıdan kaçınmak için daha fazla tutar. Böylece ağrı → tutma → daha sert dışkı → daha fazla ağrı biçiminde bir döngü oluşabilir.
Kaka tutma ve kabızlık belirtileri
- Haftada ikiden az dışkılama
- Sert, kuru, büyük veya ağrılı dışkı
- Kalçaları sıkma, parmak ucunda durma, sallanma veya saklanma gibi tutma davranışları
- Karın ağrısı veya şişkinlik
- Tuvalete gitmeyi reddetme
- İç çamaşırında dışkı lekeleri ya da ishal görünümünde kaçak
- Gündüz veya gece idrar kaçırma
İç çamaşırındaki kaçak her zaman çocuğun isteyerek yaptığı bir davranış değildir. Birikmiş dışkının çevresinden daha yumuşak dışkının sızmasıyla oluşabilir. Çocuğu utandırmak veya cezalandırmak sorunu ağırlaştırabilir.
İlk adım neden tıbbi değerlendirmedir?
Kaka tutma ve dışkı kaçırmada kabızlık başta olmak üzere fiziksel nedenlerin değerlendirilmesi gerekir. Belirtiler iki haftadan uzun sürüyorsa veya evdeki düzenlemelerle geçmiyorsa çocuk sağlığı hekimine başvurulmalıdır.
Aşağıdaki belirtilerde gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir:
- Makattan kanama veya dışkıda kan
- Sürekli ya da şiddetli karın ağrısı
- Belirgin karın şişliği
- Kusma
- Kilo kaybı
- Genel durumda bozulma
Hekim, çocuğun öyküsünü ve fizik muayenesini değerlendirir; gerekirse beslenme, tuvalet alışkanlıkları veya ilaç tedavisi konusunda plan oluşturur. Çocuğa doktor önerisi olmadan laksatif, lavman veya başka ilaç verilmemelidir.
Ebeveynler nasıl destek olabilir?
Utandırmayın ve cezalandırmayın
Kaka tutma ve dışkı kaçırma davranışlarını “inat” veya “tembellik” olarak etiketlemekten kaçının. Çocuğun yaşadığı ağrı, korku ve utancı anlamaya çalışın.
Düzenli ve sakin bir tuvalet rutini oluşturun
Hekimin önerileri doğrultusunda özellikle yemeklerden sonra kısa ve baskısız tuvalet oturumları planlanabilir. Ayakların desteklenmesi, çocuğun dengeli ve rahat oturmasına yardımcı olur.
Çabayı fark edin
Yalnızca dışkılama sonucunu değil, tuvalete oturma ve beden sinyallerini fark etme gibi adımları da destekleyin. Ödül sistemi kullanılıyorsa utandırıcı veya zorlayıcı olmamalıdır.
Beslenme ve sıvıyı hekimle planlayın
Yeterli lif ve sıvı kabızlığın önlenmesinde önemlidir; ancak miktarlar çocuğun yaşı, sağlık durumu ve mevcut tedavisine göre değişebilir. Özellikle uzun süren kabızlıkta yalnızca beslenme değişikliği yeterli olmayabilir.
Tuvalet eğitimindeki baskıyı azaltın
Çocuk hazır olmadan hızlandırılan veya çatışmaya dönüşen tuvalet eğitimi tutma davranışını artırabilir. Süreçte gerçekçi beklentiler ve tutarlı bir yaklaşım önemlidir.
Psikolojik destek ne zaman düşünülebilir?
Tıbbi değerlendirme ve tedaviye rağmen süren güçlüklerde; yoğun tuvalet korkusu, aile içi çatışma, utanç, kaygı veya davranışsal etkenler eşlik ediyorsa psikolojik değerlendirme tedavi planının bir parçası olabilir. Psikolojik destek, gerekli tıbbi değerlendirme ve tedavinin yerine geçmez; gerektiğinde çocuk hekimi ve ruh sağlığı meslek mensubu birlikte çalışır.
Kaynaklar
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, Constipation in Children
- American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org, Constipation in Children ve Encopresis in Children
- American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, Problems with Soiling and Bowel Control