Kaygı, tehdit veya belirsizlik karşısında ortaya çıkabilen doğal bir duygu ve beden tepkisidir. Çocukların karanlıktan, ayrılıktan, okuldan ya da yeni durumlardan belirli dönemlerde kaygılanması gelişimin bir parçası olabilir. Kaygı uzun sürdüğünde, yaşa göre beklenenden yoğun olduğunda veya çocuğun okulunu, uykusunu, ilişkilerini ve günlük etkinliklerini belirgin biçimde etkilediğinde profesyonel değerlendirme düşünülebilir.
Kaygı çocuklarda nasıl görülebilir?
Çocuklar kaygılarını her zaman doğrudan “kaygılıyım” diyerek anlatmaz. Yaşa ve gelişim dönemine göre aşağıdaki belirtilerden bazıları görülebilir:
- Belirli durumlardan sürekli kaçınma veya yoğun güvence arama
- Okula gitmekte, yalnız kalmakta ya da uyumakta güçlük
- Karın ağrısı, baş ağrısı, bulantı veya kas gerginliği gibi bedensel yakınmalar
- Huzursuzluk, çabuk öfkelenme veya ağlama
- Dikkati sürdürmekte güçlük
- Uykuya dalma veya uykuyu sürdürme sorunları
- Hata yapma ve başarısız olma konusunda yoğun endişe
Bu belirtiler tek başına bir tanı anlamına gelmez. Benzer belirtilerin tıbbi, gelişimsel veya çevresel farklı nedenleri olabilir.
Kaygı sırasında beyinde ve bedende ne olur?
Kaygı yalnızca beynin sağ ya da sol yarım küresiyle açıklanamaz. Tehdit değerlendirmesi, dikkat, bellek ve bedenin stres yanıtında birden fazla beyin bölgesi ve sinir sistemi birlikte rol oynar. Kalp atımının hızlanması, nefesin değişmesi, kasların gerilmesi ve mide-bağırsak yakınmaları bedenin bu yanıtının parçaları olabilir.
Çocuğun yaşadığı tepkiyi küçümsemek yerine hem duyguyu hem bedensel belirtileri anlamaya çalışmak önemlidir.
Ebeveynler nasıl yaklaşabilir?
Duyguyu dinleyin ve adlandırmasına yardım edin
“Bunda korkacak bir şey yok” demek yerine çocuğun ne düşündüğünü, ne hissettiğini ve en çok hangi bölümün zor geldiğini anlamaya çalışın. Duyguyu kabul etmek korkulan durumun gerçekten tehlikeli olduğunu onaylamak anlamına gelmez.
Sakin ve öngörülebilir olun
Düzenli uyku, yemek ve günlük rutinler çocukların belirsizlikle başa çıkmasını kolaylaştırabilir. Ebeveynin sakin ses tonu ve tutarlı yaklaşımı da çocuğa güvenli bir çerçeve sağlar.
Kaçınmayı istemeden güçlendirmemeye dikkat edin
Çocuğu korktuğu duruma zorlamak uygun değildir; ancak kaygı nedeniyle her zorlayıcı durumun tamamen ortadan kaldırılması da kaçınmayı sürdürebilir. Yaşa uygun, küçük ve planlı adımlar bir uzmanla birlikte ele alınabilir.
Bedeni sakinleştiren becerileri birlikte deneyin
Yavaş nefes alma, kasları gevşetme, hareket etme veya dikkati güvenli biçimde şimdiye getiren çalışmalar bazı çocuklar için yardımcı olabilir. Bu uygulamalar çocuğun yaşı ve ihtiyacına göre sadeleştirilmelidir.
Kendi kaygı dilinizi gözden geçirin
Çocuklar yetişkinlerin belirsizlik karşısındaki tepkilerini gözlemler. Sürekli en kötü senaryoyu konuşmak veya çocuğa sık sık “korktun mu?” diye sormak, istemeden kaygıya odaklanmayı artırabilir.
Ne zaman değerlendirme istenebilir?
Kaygı belirtileri birkaç hafta boyunca sürüyorsa, giderek artıyorsa veya okul, uyku, aile yaşamı ve arkadaşlıkları belirgin biçimde etkiliyorsa çocuk sağlığı hekimi ve uygun ruh sağlığı meslek mensubundan değerlendirme istenebilir. Tedavi planı çocuğun yaşı, belirtileri, gelişim öyküsü ve aile koşullarına göre kişiselleştirilir.
Çocuğun kendisine zarar verme düşüncesi, ciddi güvenlik riski veya acil tıbbi belirti varsa 112 aranmalı ya da en yakın acil sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Kaynaklar
- National Institute of Mental Health, Anxiety Disorders ve Generalized Anxiety Disorder: What You Need to Know
- American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, Anxiety Disorders Resource Center